Аналіз ДНК, тысячы прозвішчаў і два гады кропатлівай працы — менавіта так выглядала расследаванне, якое прывяло да прарыву ў справе аб забойстве 13-гадовай Ізы Стшалкоўскай з Гдыні. Ключавую ролю сыграла генетычная генеалогія — метад, які дазваляе шукаць не самага злачынца, а яго сваякоў. Дзякуючы гэтаму следчыя сузілі круг падазраваных да трох мужчын.
Метад аб’ядноўвае даследаванні ДНК з класічнай генеалогіяй. Спецыялісты параўноўваюць генетычны матэрыял, знойдзены на месцы злачынства, з базамі даных людзей, якія добраахвотна прайшлі ДНК‑тэсты для вывучэння свайго паходжання і дазволілі выкарыстоўваць вынікі ў крымінальных расследаваннях.
Калі няма супадзенняў з самім злачынцам, можна выявіць яго далёкіх сваякоў — нават тых, з якімі яго звязваюць агульныя продкі, якія жылі некалькі стагоддзяў таму. Пасля гэтага даследчыкі аднаўляюць сямейныя лініі і паступова звужаюць кола людзей, якія могуць быць звязаны з справай.
У інтэрв’ю Radio ESKA генетычны генеалог Марта Собота, якая працавала над расследаваннем, растлумачыла, што задача заключалася не ў прамым пошуку забойцы.
«Мы шукаем не злачынцу, а яго далёкіх кузенаў. У гэтай справе аналізавалася родства на ўзроўні пяці-шасці пакаленняў назад. Ішлося пра агульных продкаў, якія жылі на мяжы XVII і XVIII стагоддзяў», — расказала яна.
Фактычна спецыялістам прыйшлося вярнуцца больш чым на 200 гадоў назад, а затым прасачыць лёсы ўсіх нашчадкаў гэтых сем’яў.
Дрэва на 10 тысяч чалавек
Самым працаёмкім этапам стала стварэнне гіганцкага генеалагічнага дрэва, якое ўключала каля 10 тысяч чалавек. Даследчыкі аналізавалі кожную галіна сям’і, каб вызначыць, хто мог адпавядаць генетычнаму профілю, пакінутаму злачынцам.
«Трэба было спусціцца ўніз па ўсіх галінах і знайсці ўсіх нашчадкаў», — патлумачыла Марта Собота.
Пасля шматмесячнай працы круг магчымых падазраваных ўдалося скараціць да трох мужчын.
«Гэта не абвінавачанне, а вельмі моцная зачэпка»
Эксперт падкрэслівае, што генетычная генеалогія сама па сабе не вызначае вінаватага.
«Мы не кажам: “гэта злачынца”. Мы кажам: “гэта вельмі моцны след”», — адзначыла Субота.
Далейшая праца ўжо належала паліцыянтам і пракурорам, якія правяралі кожнага з трох мужчын, якія трапілі ў поле зроку следства.
Міхал С. прызнаўся ў забойстве
Адзін з гэтых трох мужчын аказаўся Міхал С. Менавіта яго затрымалі па справе аб забойстве 13-гадовай Ізы Стжалкоўскай.
Па дадзеных следства, мужчына признаўся ў здзяйсненні злачынства, аднак адмовіўся даваць падрабязныя тлумачэнні.
Выкарыстанне генетычнай генеалогіі ў гэтым расследаванні лічыцца важным дасягненнем польскай крыміналістыкі. Да гэтага часу падобныя метады ў краіне прымаліся вельмі абмежавана.
Эксперты адзначаюць, што паспяховае раскрыццё справы Ізы Стшалкоўскай можа стаць прэцэдэнтам і дапамагчы ў расследаванні іншых нераскрытых злачынстваў мінулых гадоў, асабліва тых, дзе захаваліся ўзоры ДНК, але традыцыйныя метады следства не далі выніку.
Чытайце таксама: У Гдыні праз 15 гадоў раскрылі забойства 13-гадовай Ізабэлы: падазраваны жыў у яе раёне і выхоўвае двох дзяцей
