«Краіна, якая перажывае глыбокі дэмаграфічны крызіс, сама будуе бар’еры для імігрантаў, якія ўносяць уклад у яе эканоміку, навуку і культуру. Сёння польскага грамадзянства, верагодна, не атрымалі б нават Ягайла ці Баторый», — лічыць Кшыштоф Адам Ковальчык, эксперт і кіраўнік эканамічнага аддзела газеты «Rzeczpospolita».
Ён нагадвае, што ў гэтым годзе спаўняецца 205 гадоў з моманту перасялення нямецкіх суконшчыкаў у Згеж па рашэнні ўладаў Польскага Каралеўства. Гэта падзея стала адправной кропкай бурнага развіцця ткацкай прамысловасці, у тым ліку ў Лодзі. Так званы «польскі Манчэстар» узнік дзякуючы спалучэнню ведаў, працы і капіталу — нямецкага, польскага і яўрэйскага.
У пачатку XIX стагоддзя Польшча актыўна прыцягвала спецыялістаў з-за мяжы. Сёння ж, на фоне тэхналагічных зменаў і дэмаграфічнага спаду, краіны ўсё вострэй канкуруюць не толькі за працоўную сілу, але і за таленты, здольныя стымуляваць эканамічны рост.
Па словах эксперта, складаецца ўражанне, што сёння Польшча ўсё часцей дэманструе імігрантам: нават калі яны захочуць звязаць сваё жыццё з краінай над Віслай, шлях да паўнапраўнага членства ў грамадстве становіцца ўсё больш складаным. Міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі працуе над узмацненнем правілаў атрымання грамадзянства, а яшчэ больш строгія патрабаванні прапануе прэзідэнт Навроцкі.
Згодна з гэтымі ініцыятывамі, тэрмін абавязковага пражывання перад падачай на грамадзянства можа павялічыцца з трох да васьмі гадоў па версіі МУС і да дзесяці — па прапанове прэзідэнта. Таксама плануецца павышэнне моўнага патрабавання з узроўню B1 да B2 (МУС) або нават C1 (прэзідэнт), а таксама ўвядзенне дадатковага экзамену па ггістории Польшчы, канстытуцыйным каштоўнасцям і асновам функцыянавання ЕС.
Узнікае пытанне: ці змаглі б самі палякі адпавядаць такім патрабаванням?
Эксперт адзначае, што падобная рэгламентацыя доступу да грамадзянства ператварае яго — нібы ў ўмовах дэфіцытнай эканомікі часоў ПНР — у цяжкадаступны «товар па картках». Пры гэтым ён задаецца пытаннем, ці змаглі б нават карэнныя грамадзяне, уключаючы палітыкаў, якія выступаюць за ўзмацненне правілаў, паспяхова здаць экзамены па ггістории і ўстройству дзяржавы. А ўлічваючы ўзровень валодання мовай у публічным прасторы, многім было б няпроста і з моўнай часткай. Між тым для школьнага экзамену па польскай мове дастаткова набраць толькі 30% балаў.
Асобна Ковальчык закранае пытанне магчымай сувязі гэтых зменаў з ростам антыпатыі да ўкраінцаў. Па яго меркаванні, ўзмацненне правілаў можа часткова адлюстраваць узмацненне антыўкраінскіх настрояў, распаўсюджваемых нацыяналістычнымі коламі. Новыя патрабаванні здольны ўскладніць шлях да грамадзянства для бежанцаў, нават калі яны ўжо атрымалі пастаянны від на жыхарства і вырашылі застацца ў Польшчы. Гэта, лічыць ён, можа аказацца рызыкоўным для эканомікі, улічваючы, што каля 860 тысяч украінцаў ужо сёння падтрымліваюць яе ў сферах гандлю, грамадскага харчавання і будаўніцтва.
У ўмовах паглыбляючагася дэмаграфічнага крызісу, які не кампенсуюць ні праграмы 800+, ні нават гіпатэтычныя 1800+, а колькасць насельніцтва можа знізіцца з цяперашніх 37 млн да 28,4 млн да 2060 года, ключавой задачай павінна быць не ізаляцыя, а інтэграцыя прыезджых, упэўнены эксперт.
Ён нагадвае, што польская гісторыя сама па сабе з’яўляецца прыкладам паспяховай інтэграцыі. Патомкі нямецкіх суконшчыкаў з Лодзі сталі часткай грамадства, як і многія выдатныя фігуры польскай навукі і культуры — ад Каперніка і Шапэна да Бэма, Матэйко, Кольберга, Ведэля і Унруга.
«Тым больш дзіўна назіраць, як краіна, якая дала свету такіх “імпартных” кіраўнікоў, як Ягайло і Баторый, сёння ўсё настарожаней адносіцца да імігрантаў. У цяперашніх умовах яны, верагодна, не змаглі б нават пачаць шлях да грамадзянства — не кажучы ўжо пра шматгадовае пражыванне і экзамены», — заключае Ковальчык.
