Пераехаўшы з Беларусі ў Польшчу, Крысціна думала, што бездомных жывёл тут амаль няма. Але ўжо праз месяц у Тчэву яна пачала падбіраць хворых вулічных катоў. Разам з палячкай Каралінай яны адкрылі часовы прытулак Koci Raj, які сёння дапамагае дзясяткам жывёл. Крысціна расказала MOST, як з’явіўся прытулак, як арганізавана яго праца і чаму падтрымку праекту аказалі гарадскія ўлады.
Крысціна апошнія дзевяць гадоў жыла ў Еўропе. Потым ёй спатрэбілася на год вярнуцца ў Беларусь. У тым раёне, дзе яна здымала дом, было шмат бяздомных катоў. Яна іх карміла, лячыла, стэрылізавала і прышпільвала. А потым з мужам і двума катамі пераехала ў Польшчу.
— Думала, буду дапамагаць беларускім котам разве што фінансава, на адлегласці. Але атрымалася інакш, — расказвае Крысціна.
У Тчеве, дзе жыве жанчына, яна заўважыла шмат бяздомных катоў — і пачала іх падкормліваць. А хутка зразумела, што праблема з бяздомнымі жывёламі ў горадзе куды шырэйшая.
Калі наступіла асабліва халодная зіма, Крысціна кінула заклік аб дапамозе ў мясцовай групе ў Facebook — расказала, што прыехала з Беларусі, нікога не ведае, але корміць бяздомных катоў, у аднаго з якіх віруснае захворванне, якое выклікае запаленне вачэй.
Дапамагчы прытулку можна праз Facebook
Квоты на бясплатную стэрылізацыю выдзяляюць гарадскія ўлады
На заклік адгукнуліся некалькі жанчын, якія таксама падкормлівалі гарадскіх катоў. Невзабаве арганізавалі сустрэчу з мэрам горада — на яе прыйшлі яшчэ дзевяць жанчын. Удзельніцы прасілі дапамагчы з бясплатнай стерылізацыяй. Да гэтага Крысціна ўжо пісала ў гарадскую ўпраўу (Urząd Miasta) пра сітуацыю з коткамі. Праз месяц прыйшоў адказ: управа забяспечыць бясплатныя стерылізацыі.
Дапамога арганізавана так. Валанцёр у канцы або на пачатку года піша ў Urząd Miasta або ZWiK — прадпрыемства водазабеспячэння і камунальных паслуг. Апісвае сітуацыю — колькі бяздомных жывёл неабходна стэрылізаваць. У адказ атрымлівае выдзеленае колькасць бясплатных стэрылізацый з прызначэннем канкрэтнай клінікі і ўрача.
Квота не бессрочная — звычайна яна дзейнічае 3–4 месяцы, і, калі не паспяваць яе выкарыстаць або своечасова не напісаць з просьбай падоўжыць, «стэрылізацыі згараюць». Валанцёры могуць «устupаць» адзін аднаму свае запісы.
«Прыехаў мэр — і ўзяў усе рахункі на сябе»
На сустрэчы з мэрам горада, успамінае Крысціна, яны разам з яшчэ адной жанчынай — палячкай Каролінай — «рашылі на свой страх і рызыку» папрасіць памяшканне для бяздомных жывёл.
— Жывёл пасля аперацыі трэба дзе-небудзь трымаць. Не ў усіх ёсць вольнае памяшканне або, напрыклад, падвалы, — кажа Крысціна.
Мэр выдзеліў памяшканне — дзве невялікія пакоі ў асобна стаячым доме. Яны былі не ў лепшым стане: сценам давялося шпакляваць і фарбаваць мужу Крысціны, а плесень, ад якой яны, здавалася, пазбавіліся, перыядычна з’яўлялася зноў.
Спачатку валанцёры павінны былі самі аплачваць электрычнасць і ваду. Але пасля таго, як прытулок пачаў працаваць, яны запрасілі мэра паглядзець на вынікі.
— On przyjechał, przywiózł 10 kilogramów karmy, opłacił wentylację — kosztowała 15 tysięcy złotych, i od tego czasu bierze wszystkie rachunki na meryję. Niedawno miasto wyodrębniło jeszcze 1000 złotych na zakup czterech klatek, — opowiada Krystyna.
Дом для 30 катоў
Так пачаў працаваць часовы дом для катоў Koci Raj («Кошачы рай»). Цяпер тут знаходзіцца больш за 30 жывёл. У доме ёсць пакой з клеткамі для нездаровых катоў і пакой для тых, хто можа свабодна перамяшчацца. Адзіночныя клеткі — для маленькіх котак, якім яшчэ рана бегчы з усімі.
— Зараз у нас каранцін: у аднаго з катоў выявілі лямбліі — паразітаў, ад якіх цяжка пазбавіцца, і лячэнне зараз будуць праходзіць усе жывёлы.
Усе падопечныя Крысціны ездзяць на прыём да ветэрынара, які жыве недалёка ад іх дома. Клініка прадставіла ім зніжку ў 10%. Ветэрынары, да якіх звяртаюцца за стэрылізацыяй па дамоўленасці з горадам, знаходзяцца далей — туды даводзіцца ездзіць на таксі.
«Спіна садзіцца, калі шчыра»
Пастаянных валанцёраў у прытулку, па сутнасці, няма: Крысціна і Караліна спраўляюцца ўдваіх. Час ад часу прыходзіла яшчэ адна дзяўчына, з падвозам часам дапамагае знаёмая палячка.
— Калі хто-небудзь выказвае жаданне дапамагчы, мы вельмі рады — таму што спіна садзіцца, калі шчыра, — прызнаецца Крысціна.
Штодзённыя абавязкі — чыстка вальераў, змена напаўняльніка, часта даводзіцца вазіць жывёл да ветэрынараў. Жанчыны прыходзяць у прытулак двойчы на дзень, а выхадныя стараюцца дзяліць — каб у кожнай быў хаця б адзін вольны дзень на тыдзень.
Найбольшыя выдаткі — на ветэрынараў
Утрыманне жывёл звязана з пастаяннымі выдаткамі. Толькі напаўняльніка ў месяц патрэбна каля 30 мяшкоў — прыкладна 15 кілаграмаў у дзень. За дзень жывёлы з’ядаюць 20 банак вільготнага корму, да гэтага варта дадаць сухі.
Найбольшая артыкул расходаў — візіты да ветэрынараў. За адзін з візітаў з трыма катамі прыйшлося заплаціць 1186 злотых, а з дадатковымі аналізамі агульная сума за два дні перавысіла 2000.
Хваробы ў падопечных розныя — гэта і сіндром Хорнера (невралогічнае парушэнне, якое ўзнікае пры пашкоджанні нервовых шляхоў, што ідуць да вока, і звычайна праяўляецца апушчаным павекам, звужаным зрачком і злёгку запавшым вокам), і ФІП (інфекцыйны перытаніт катоў). Апошняе — гэта цяжкое віруснае захворванне, якое развіваецца з муціраванага каронавіруса; доўгі час яно лічылася практычна смяротным. Яшчэ ў некалькіх котак каронавірус, які, па словах Крысціны, хутчэй знаходзіцца ў спячым стане, як герпес у людзей.
Каб пакрыць усе буйныя выдаткі — візіты да ветэрынараў, куплю прэпаратаў, — Крысціна аб’яўляе зборы. А затым адчытваецца перад тымі, хто дапамагае: дасылае чэкі за лекі і аплачаныя візіты.
«Коткі разыходзяцца на раз»
Па магчымасці валанцёры пристраіваюць жывёл у новыя дамы. Як правіла, прасцей знайсці гаспадароў для котак, з дарослымі котамі складаней.
— Коткаў бяруць нарасхват, таму за іх мы не перажываем. Але многіх спачатку трэба вылечыць ад катынага насморку — калі слепацца вачкі. Часам бяруць і дарослых катоў, але так, каб усіх адразу — такога, вядома, не бывае, — расказвае Крысціна.
Па яе назіраннях, беларускія і польскія бяздомныя каты адрозніваюцца па характары: у Беларусі амаль кожнага можна было прыручыць, тады як у Польшчы больш па-сапраўднаму дзікіх, палохлівых жывёл. Да такіх катоў у Крысціны і Кароліны асобны падыход: іх долечваюць, стэрылізуюць, прышчапляюць — і выпускаюць назад, туды, дзе пра іх, як правіла, нехта з мясцовых жыхароў ужо клапоціцца. Але такіх выпадкаў, па словах Крысціны, нямнога.
— Часам у адзін дзень можна аддаць трох дарослых катоў, а потым прыйдуць пяць маленькіх котак. Гэта як кругоабарот у прыродзе — пусткі ў нас не бывае, — кажа яна.
