Калі ўжонд зацягвае разгляд справы па карце побыту і не адказвае на звароты, ёсць некалькі бясплатных спосабаў, каб паспрабаваць паскорыць працэс.
Пакуль справа разглядаецца, знаходжанне ў Польшчы застаецца легальным. Штамп у пашпарце разам з ідучай працэдурай азначае легальны побыт да фінальнага рашэння згодна з art. 108 ustawy o cudzoziemcach, нават калі тэрмін дзеяння пашпарта за гэты час скончыўся.
«Афіцыйныя тэрміны зараз не дзейнічаюць, таму мы можам разглядаць справы даўжэй, і гэта законна», — можна пачуць у ўжонде. Часто яны спасылаюцца на art. 100d specustawy, які замарозіў тэрміны разгляду спраў да 4 сакавіка 2027 года. Але Вярхоўны суд Польшчы ўжо неаднаразова заяўляў, што бясконцыя падоўжанні замарозкі не могуць цалкам пазбаўляць чалавека права на абарону, і заяўнік усё роўна мае права звяртацца ў суд.
Што можна зрабіць
Праверыць, ці не прапусцілі мы нешта
Перш чым скардзіцца, варта праверыць сістэму MOS на прадмет wezwania аб дапаўненні дакументаў, а таксама фізічны паштовы скрыню па адрасе zameldowania, куды папяровыя лісты прыходзяць без папярэджання. Пропушчанае wezwanie дае ўжонду законны падстава не разглядаць справу. Заадно мае сэнс накіраваць абноўленыя дакументы, якія ўжонд схільны лічыць страчанымі кожныя тры месяцы: акты, выпіскі, дамовы, даведкі аб даходах.
Крок 1. Нагадванне
Калі тэрмін разгляду скончыўся, першы фармальны крок — ponaglenie, ліст у ўжонд з патрабаваннем разгледзець справу. Без гэтага кроку нельга перайсці да звароту ў суд. Адпраўляць яго трэба праз e-Doręczenia або заказным лістом з пацверджаннем атрымання (ZPO), захоўваючы доказ адпраўкі.
Крок 2. Ліст
Калі ponaglenie ігнаруюць больш за месяц, наступны крок — афіцыйны ліст у urząd wojewódzki з патрабаваннем прыняць рашэнне на працягу 30 дзён і ўказаннем, што ў іншым выпадку будзе пададзена skarga (скарга) ў суд. У лісце варта пералічыць факты (дата падачы, скончаны тэрмін, ігнаруемы ponaglenie). Адправіць яго лепш адразу па некалькіх каналах: заказным лістом з ZPO, праз e-Doręczenia і асабіста ў канцылярыю ужонда з адзнакай аб атрыманні.
Крок 3. Паралельны ціск
Адначасова з другім крокам можна задзейнічаць бясплатныя інструменты ціску:
- Рэчнік Праў Грамадзянаў — форма на formularze.brpo.gov.pl, бясплатная інфалінія 800 676 676. Варта папрасіць аднесціся да справы як да тэрміновай, калі сканчаецца пашпарт або ёсць іншы жорсткі дэдлайн.
- Рэчнік Праў Дзіцяці (brpd.gov.pl/kontakt) — калі затрымка закранае інтарэсы дзіцяці, асабліва дзіцяці — грамадзяніна Польшчы.
- Парламенцкая інтэрвенцыя — любы дэпутат сейма або сенатар можа зрабіць афіцыйны запыт у ўжонд, на які той абавязаны адказаць на працягу 14 дзён (арт. 20 закона аб выкананні мандата дэпутата і сенатара). Дэпутатаў свайго акруга можна знайсці на sejm.gov.pl.
- Сертыфікат — калі заканчваецца тэрмін дзеяння пашпарта, у воеводы можна запытаць даведку аб тым, што справа разглядаецца і знаходжанне легальнае (арт. 217 k.p.a.). Тэрмін выдачы — 7 дзён, таксама не замарожаны.
- Доступ да спраў (арт. 73 к.п.a.) — асабісты візіт з просьбай паказаць матэрыялы справы. Справы, у якія заглядае сам заяўнік, часцей атрымліваюць дадатковую ўвагу.
Крок 4. Skarga ў суд
Калі тэрмін з ліста прайшоў, а рашэння так і няма, наступны інструмент — скарга на бездзейнасць або працягласць у ваеводскі адміністрацыйны суд (WSA). Яна падаецца не непасрэдна ў суд, а праз ваеводу. Аплата 100 злотых патрабуецца толькі пасля запыту з суда, адвакат не абавязковы. У скарзе варта папрасіць абавязаць ужонд выдаць рашэнне ў канкрэтны кароткі тэрмін, прызнаць грубае парушэнне права і разгледзець справу па спрошчанай працэдуры (trybie uproszczonym) — без слухання ў судзе (bez rozprawy), што значна хутчэй. Тут таксама дарэчы зноў цытаваць пазітыўныя рашэнні Вышэйшага адміністрацыйнага суда ў адносінах да art. 100d.
У ваяводы ёсць 30 дзён, каб перадаць скаргу ў суд — часта рашэнне з’явіцца менавіта ў гэтым акне, каб скарга страціла сэнс.
Крок 5. Калі скаргу не перадали ў суд
Калі прайшло 30 дзён з даты падачы скаргі, а ваявод яе не перадаў, можна падаць непасрэдна ў WSA ўнёсак аб накладанні штрафу (grzywny) на ўжонд за неперадачу (art. 55 § 1 p.p.s.a.). Судзі накладаюць такія штрафы ахвотна, а перспектыва штрафу — адна з прычын, чаму рашэнні часта з’яўляюцца менавіта ў гэтым 30-дзённым акне.
Дзе атрымаць бясплатную кансультацыю
Перад падачай скаргі варта паказаць яе юрысту. Зрабілі спіс арганізацый з бясплатнай дапамогай:
Fundacja Ocalenie
Дапамагае мігрантам і бежанцам, у тым ліку з юрыдычнымі пытаннямі, дакументамі і адаптацыяй. Сайт
Polskie Forum Migracyjne
Надае кансультацыі для замежнікаў, уключаючы пытанні легалізацыі і прававой дапамогі. Сайт
Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć
Займаецца прававой падтрымкай замежнікаў і асоб, якім патрэбна абарона. Сайт
Дзяржаўны партал бясплатнай дапамогі
Там можна знайсці найбліжэйшы пункт і запісацца на кансультацыю. Сайт
Цэнтр Беларускай салідарнасці
ЦБС аказвае бясплатную юрыдычную дапамогу (запісацца можна па электроннай пошце: pomoc.prawna@belaruscenter.eu). Facebook
ПАРТЫЗАНКА
Прававая, легалізацыйная, крызісная і арганізацыйная дапамога. Тут працуюць нават са складанымі кейсамі: экстрадыцыі, дэблінская працэдура, непаўналетнія, сем’і, уразлівыя групы, а таксама суправаджэнне спраў аб міжнароднай абароне. Telegram, сайт, Гарячая інфалінія дапамогі +48600384500
Чытайце таксама:
Судовыя перакладчыкі ў Труймяста: Гданьск, Гдыня, Сопот і Памор'e (+карта)
Бясплатны юрыст у Польшчы: дзе замежнікі могуць атрымаць прававую дапамогу
