Дзмітрый і Вероніка — брат і сястра з Беларусі — жывуць у Гдыні і працуюць у мясцовых партах. Дзмітрый прайшоў шлях ад рабочага — штауэра — да брыгадзіра, а Вероніка ўжо больш за два гады працуе экспедытарам. Яны расказалі MOST, як патрапілі ў гэтую сферу, колькі можна зарабіць у польскіх партах і чаму дапамаглі ўладкавацца ўжо дзясятку знаёмых.
Дзмітрыю 21 год. Ён прыехаў у Польшчу ў 2023 годзе разам з сям’ёй. Праз некалькі месяцаў малады чалавек адзначыў 18 гадоў — і ў гэты ж дзень ён знайшоў працу. Пачынаў у сетцы прадуктовых магазінаў, затым у камунальнай службе. А потым знаёмы запрасіў яго на працу ў порт. Спачатку беларус падумаў, што ідзе гаворка пра суднабудаўнічую верфь, і хацеў адмовіцца.
— Ад многіх людзей чуў, што там крыху рабская праца, брудная. У знаёмых, якія працавалі шліфавальнікамі, былі праблемы з лёгкімі. Туды ісці не хацеў, — кажа беларус.
Аднак аказалася, што гаворка ідзе менавіта пра разгрузку і загрузку судоў.
«Трэба было проста шмат рухацца»
Чарез фірму-пасрэдніка Деніс ўладкаваўся штауэрам — партовым рабочым, у абавязкі якога ўваходзіць пагрузка, разгрузка і бяспечнае размяшчэнне кантэйнерных грузаў на судах. Графік быў плаваючым — залежаў ад раскладу прыбыцця караблёў. Змены звычайна доўжыліся восем або 12 гадзін, але часам былі і «незвычайныя» — па чатыры гадзіны або да завяршэння абслугоўвання канкрэтнага суда.
Фізічна праца для Дзяніса аказалася нескладной — «трэба было проста шмат рухацца». Гэта не было праблемай: раней малады чалавек прафесійна займаўся спортам, а ў эміграцыі падтрымліваў форму ў трэнажорнай зале.
— У кутах кантэйнераў ёсць адтуліны, у якія ўстаўляюцца замкі (кутнія фітынгі. — Прым. MOST). Гэтым замкамі кантэйнеры фіксуюцца на судне, каб падчас перавозкі і шторму яны не ўпалі, — апісвае спецыфіку працы беларус. — Вось хадзіў, рабіў гэтыя мацаванні або, наадварот, разбіраў іх. Гэта было адной з галоўных задач.
Тады Деніс паралельна вучыўся ў поліцэйскай школе, і, як студэнт, мог разлічваць на больш высокую стаўку дзякуючы падатковым льготам. У сярэднім яго штомесячны даход складаў 5-6 тыс. злотых.
«Бачыў, як пальцы адрывае»
Праз дзевяць месяцаў Денісу прапанавалі павышэнне — да люковага (lukowy). Для гэтага беларус прайшоў аднадзённае навучанне, здаў тэст і атрымаў пацвярджаючы дакумент. Па яго словах, гэта было нескладана: ён ужо добра ведаў спецыфіку новай працы, часта камунікаваў з люковымі рабочымі і цікавіўся нюансамі.
— Люковы — вочы аператара. Стаіш на караблі або пад караблём і даеш каманды, — тлумачыць беларус. — Гэта вялікая адказнасць: трэба сачыць за абсталяваннем, ведаць тоннаж грузаў і колькі вытрымліваюць мацаванні. Бываюць кантэйнеры спецыфічных памераў — трэба прыдумаць, як іх зацепіць. Плюс адказваеш за бяспеку людзей. А я за гэты час шмат чаго ў порце бачыў: як пальцы адрывае, напрыклад.
Зарплата беларуса на новай пасадзе павялічылася да 6-8 тыс. злотых у месяц. Канчатковая сума залежала ад колькасці адработаных гадзін і прэмій за разгрузку пэўных грузаў.
«Над галавой лятае па 20 тон»
Нядаўна Денісу зноў павысілі. У свае 21 год малады чалавек стаў брыгадзірам. Цяпер на яго легла яшчэ больш адказнасці. Ён арганізуе працу брыгады, размеркавае задачы паміж рабочымі, складае і падае рапарты па гадзінах працы супрацоўнікаў, навучае навічкоў.
— 80% новых супрацоўнікаў трэба вадзіць за ручку, усё тлумачыць і паказваць. Яны наогул не разумеюць, дзе яны знаходзяцца. Там над галавой лятае па 20 тон, і калі яно, не дай Бог, сарвецца, ад цябе нічога не застанецца. А я буду за чалавека адказваць, — кажа Деніс.
Цяпер ён працуе ў начныя змены — з шостай вечара да шостай раніцы
У самы напружаны свой месяц ён адпрацаваў 298 гадзін і зарабіў каля 12 тыс. злотых
«Прабачаў і амаль плакаў»
У падпарадкаванні Дзяніса рабочыя рознага ўзросту. Самаму старшаму, па яго словах, каля 58 гадоў. Малады чалавек кажа, што адносіны з калегамі ў яго добрыя і адкрытых канфліктаў не ўзнікала. І прызнаецца, што часам не саромеецца павышаць голас, калі яго не хочуць чуць.
Да таго, што ён замежнік, брыгадзіры ставяцца спакойна. Кажа, не хаваюць, што цэняць яго як спецыяліста. А вось калега нядаўна патрапіў у непрыемную сітуацыю.
— Я стаяў на караблі з радыёстанцыяй, а мой калега-брыгадзір, з якім мы працуем па зменах, стаяў на разгрузцы. Ён, дарэчы, таксама з Беларусі. Я заўважыў, што кантэйнер паставілі нероўна — і перадаў аператару, што трэба [гэта выпраўіць]. А аператар сказаў па-польску: «Калі не ўмеюць падцягваць — хай едуць ваяваць ва Украіну», — расказвае беларус. — Калега збіраўся напісаць кіраўніцтву паперу пра гэта: у нас за такое — да звальнення. Але той дачакаўся яго пасля працы, выбачаўся і амаль плакаў.
«Жанчыне ўладкавацца ў порт складаней»
Сестры Дениса Вероніцы 26 гадоў. Два з паловай гады яна таксама працуе ў порце, праўда, займае іншую пасаду — экспедытара. Уладкавацца туды ёй дапамог брат.
— Жанчыне ўладкавацца ў порт складаней, трэба ведаць польскую мову на дастатковым узроўні. Мінімум В1, я б сказала. У мяне адразу была мэта добра вывучыць польскую. Здала экзамен на В2, — кажа беларуска. — Справа ў тым, што экспедытары пастаянна на сувязі з планоўшчыкам і аператарам, таксама з экіпажам карабля. А гэта амаль заўсёды палякі.
На працы Вероніка кантралюе працэс пагрузкі і разгрузкі кантэйнераў з судоў. Фактычна яна каардынуе дзеянні аператара партовага крана: той знаходзіцца ў кабіне на вялікай вышыні, а Вероніка — на зямлі, і з дапамогай радыясувязі падказвае, куды і як трэба ўсталяваць кантэйнер.
Вероніка таксама адказная за праверку кантэйнераў на прадмет пашкоджанняў пасля іх разгрузкі
— Работа нескладаная, добрая. Мне ўсё падабаецца, — кажа беларуска. — Адзінае — трэба шмат размаўляць з новымі людзьмі: пастаянна прыбываюць новыя судны. Я ў цэлым люблю размаўляць з людзьмі, але часам стамляешся ад камунікацыі.
7 тысяч злотых у месяц
Першые два месяцы Вероніка працавала праз фірму-пасрэдніка па дамове даручэння (umowa zlecenie). Затым ёй прапанавалі перайсці ў штат порта і заключыць працоўную дамову (umowa o pracę).
Графік у Веронікі плаваючы. У агульным яна працуе 15 дзён у месяц па 12 гадзін.
— Прыходжу дамоў з працы [з начной змены], сплю з 7 да 14 гадзін. І да 19 гадзін у мяне ёсць час на рэпетытараў, зал і іншыя справы. У мяне яшчэ адкрыта ІП па пашыву ніжняга бялізны, — расказвае беларуска, тлумачачы, што свой невялікі бізнес развівае па выхадных.
На старце Вероніка зарабляла каля 5,5 тыс. злотых у месяц. З кожным новым дамовам яе стаўка павышалася, і цяпер зарплата складае каля 7 тыс. злотых за 168 гадзін у месяц.
Трудоустроілі дзесяць знаёмых
Амаль за два з паловай гады працы брат і сястра паспелі парэкамендаваць працу порту многім сваім знаёмым. Паводле слоў Веронікі, дзякуючы іх рэкамендацыям тут ужо працаўладкаваліся каля дзесяці чалавек.
