Пра тое, што два гады таму Сяргей (імя зменена) незаконна ўехаў у Польшчу, ён даведаўся выпадкова гэтай вясной. Польскія памежнікі знялі яго з аўтобуса на памежным пераходзе «Брэст — Тэрэсполь». У выніку беларус атрымаў тры месяцы ўмоўнага тэрміну за парушэнне, пра якое не падазраваў. Кажа, яшчэ лёгка адбраўся: магло светіць некалькі гадоў. Як так атрымалася, беларус расказаў MOST.
У 2023 годзе Сяргей атрымаў польскую візу і ўладкаваўся кіроўцам-міжнароднікам у фірму з Чэнстаховы. У пачатку 2024 года, калі тэрмін дзеяння першай візы падыходзіў да канца, працадаўца выдаў яму новае працоўнае запрашэнне — дэкларацыю аб даручэнні працы замежніку. З гэтым дакументам Сяргей падаў заяўку на візу ў польскае консульства ў адным з абласных цэнтраў Беларусі.
Здавалася, усё ідзе па плане, але якраз тады высветлілася, што ў транспартнай кампаніі, дзе ён працаваў, узніклі фінансавыя цяжкасці. Яна абанкравалася праз некалькі месяцаў пасля таго, як выдаў Сяргею запрашэнне.
Даведаўшыся пра праблемы, беларус стаў шукаць новае месца працы. Знайшоў транспартную кампанію, куды яго былі гатовыя ўзяць дальнабойшчыкам. Яшчэ адну візу ён рабіць не стаў — уехаў у Польшчу па візе, атрыманай для працы ў папярэдняга наймальніка. Але ў новую фірму ўладкаваўся афіцыйна: працадаўца атрымаў асобнае дазвол на яго працоўнае ўладкаванне.
Маючы на руках працоўны дагавор і ведаючы, што з яго ўпаўняюцца ўсе падаткі і сацыяльныя ўзносы, Сяргей падаў дакументы на польскі ВНЖ. Праўда, так яго і не дождаліся — у канцы 2025 года знайшоў новую працу ў Латвіі, таксама ў сферы міжнародных перавозак. Усяго ў другой польскай кампаніі ён праработаў каля паўтара гадоў.
«Здымаюць з аўтобуса і кажуць, што я павінен з'явіцца ў Чэнстахаву»
Цяпер у пашпарце мужчыны стаіць латвійская віза. Вясной гэтага года з ёй ён аўтобусам ехаў у Польшчу. Але на мяжы яго чакаў непрыемны сюрпрыз.
— У Тэрэсполі мяне здымаюць з аўтобуса і кажуць, што я павінен з’явіцца ў аддзяленне Стражы граніцы (Памежнай службы Польшчы. — Заўв. рэд.) у Чэнстахове, — апісвае падзеі суразмоўца. Менавіта тады ён даведаўся, што да яго ўезду ў Польшчу два гады таму ёсць пытанні.
У горад, дзе раней працаваў, Сяргей паехаў з усімі дакументамі: папярэднімі працоўнымі дагаворамі, даведкамі аб уплаце страхавых узносаў, падатковымі дэкларацыямі — хацеў растлумачыць, што працаваў легальна і парушаць закон не збіраўся. Але інспектар растлумачыў, што, хаця праца была афіцыйнай, у Польшчу ён уехаў з парушэннем закона.
У пратаколе кантролю легальнасці знаходжання Сяргея ў Польшчы напісана, што ў 2024 годзе ён увёў консула ў зман: прадставіў дэкларацыю аб даручэнні працы ў кампаніі, ведаючы, што гэты дакумент быў выдадзены выключна для атрымання візы, «паколькі працадаўца не намерваўся яго працоўна ўладкаваць, а ён сам не намерваўся прыступаць да працы, указанай у дакуменце». Следча, і візу атрымаў неабгрунтавана.
«Затым, выкарыстоўваючы ўказаную візу, ашуканскім шляхам, дзейнічаючы сумесна з іншымі асобамі, афармляўшымі і перадаваўшымі гэты дакумент, і насуперак патрабаванням закона перасек дзяржаўную мяжу Рэспублікі Польшча ў пункце пропуску „Тэрэсполь — Брэст“», — гаворыцца ў пратаколе.
Сяргея дапытвалі адразу па двух справах. Спачатку як сведку — па справе аб гандлі запрашэннямі, потым як падазраванага — па справе аб незаконным перасячэнні мяжы. У другім выпадку ён сам прызнаў віну, каб пакаранне было мінімальным.
У выніку мужчына атрымаў тры месяцы ўмоўнага тэрміну з адтэрміноўкай пакарання на год. Кажа, калі б упіраўся, магло светіць ад трох да васьмі гадоў
«Латвійская віза мяне выратавала»
Паколькі ў Сяргея была дзеючая латвійская віза, працэдуру дэпаортацыі памежнікі не запускалі, але выдадалі яму прадпісанне неадкладна выехаць на тэрыторыю Латвіі.
— Гэтая віза мяне выратавала. Мне растлумачылі, што калі б я атрымаў у Польшчы карту побыту (від на жыхарства. — Заўв. рэд.), то яе б анулявалі, таму што ў момант падачы дакументаў я знаходзіўся ў Польшчы нелегальна. І была б дэпаортацыя.
У такім становішчы апынуўся не толькі Сяргей. Ён ведае яшчэ аднаго беларуса, які атрымаў запрашэнне ў той жа фірме, якая затым абанкравалася.
Змена працадаўца пасля прыезду ў Польшчу — практыка нярэдкая. Але Сяргей мяркуе, што менавіта яго былы працадаўца прыцягнуў увагу правяральнікаў, таму што незадоўга да закрыцця кампанія выдаў шмат запрашэнняў, але нікога з супрацоўнікаў так і не працоўна ўладкавала.
